Poniższy komunikat powstał w oparciu o informację prasową przygotowaną przez Narodowe Muzeum Morskie w Gdańsku

„ (…) Kto nie słyszał szelestu zamykających się za rufą strug wodnych, śpiewających swoją pieśń o wieczności, ten zaiste w harfie swego życia jedną strunę miał niemą, a akord jego niepełny (…)” – tak w latach 30. XX w. o żeglowaniu pisał gen. Mariusz Zaruski, pionier polskiego żeglarstwa i wychowania morskiego. Zaledwie kilka lat wcześniej, 11 maja 1924 r., powstał Polski Związek Żeglarski – oficjalna federacja żeglarska odrodzonej Rzeczypospolitej. Późny początek względem innych krajów nie powstrzymał polskich żeglarzy i żeglarek przed sięganiem w przyszłości po najwyższe laury jachtingu. Wielokrotnie wyprzedzając bardziej doświadczone nacje, przez kolejne 10 dekad śmiało podejmowali wyzwania samotnych rejsów, osiągali zaszczytne miejsca na listach rekordów oraz zdobywali medale mistrzowskie i olimpijskie. Wystawa „100 lat Polskiego Żeglarstwa”, którą od 12 maja 2024 r. będzie można zwiedzić w Spichlerzach na Ołowiance, będzie pierwszą w historii rodzimego muzealnictwa tak obszerną i wielowątkową opowieścią, zarówno o najgłośniejszych sukcesach, jak i o mniej znanych aspektach polskiego sportu żaglowego.

Historie wielkich rejsów polskich żeglarzy i żeglarek

Na wystawie podziwiać będzie można m. in. modele jachtów „Zjawa” Władysława Wagnera, rufa jachtu „Euros” z 1967 r., płetwy stateczników z „Mazurka” Krystyny Chojnowskiej-Liskiewicz i z „Fanfana” Joanny Pajkowskiej, elementy sprzętu elektronicznego z jachtu „Spaniel”, bom i grot sztormowy z „Opty” Leonida Teligi, a także kompletny strój żeglarski Krzysztofa Baranowskiego. – Nasza koncepcja polega na tym, by historyczne rejsy Polaków zobrazować nie pamiątkami czy odznaczeniami, tylko faktycznym wyposażeniem i częściami jednostek, na których żeglarze dokonali swoich wyczynów. – mówi Radosław Paternoga, jeden z kuratorów wystawy. – Już teraz możemy zdradzić, że dzięki kreatywnej aranżacji, centrum naszej ekspozycji będzie stanowić jedyną w swoim rodzaju, wielowymiarową i multimedialną esencję dokonań Polaków w oceanicznym jachtingu.

Sekcja poświęcona żeglarstwu sportowemu

Publiczność po raz pierwszy zobaczy puchar z 1937 r., przyznany Polakom za zajęcie II miejsca w regatach Gotland Runt. Wśród przedwojennych eksponatów znajdą się również naszywki reprezentacyjne z Olimpiady w Berlinie w 1936 r., należące do Juliusza Sieradzkiego, późniejszego twórcy kultowej Omegi. Szczególnie interesującą kolekcję będą stanowić koszulki startowe polskich zawodników olimpijskich oraz ich trofea; nie zabraknie wśród nich replik medali przekazanych przez Mateusza Kusznierewicza (Atlanta 1996) i Agnieszkę Skrzypulec-Szotę (Tokio 2020) oraz oryginalnego medalu Przemysława Miarczyńskiego (Londyn 2012).

Wychowanie morskie

W tej sekcji goście zobaczą tu m. in. strój żeglarski z dwudziestolecia międzywojennego, przedwojenną księgę rozkazów z „Zawiszy Czarnego” oraz przedmioty należące do gen. Mariusza Zaruskiego. Obok nich znajdzie się również rękawica bosmańska, młotek z położenia stępki pod „Pogorię” oraz nieodzowne dla żeglarstwa dziedzictwo muzyczne – szanty i instrumenty, na których grywali Marek Szurawski i Jerzy Porębski.

Działalność klubów i okręgów żeglarskich

Na wystawie znalazła się m.in oryginalna czapka Yacht Klubu Polski, należąca niegdyś do Ludwika Szwykowskiego – prezesa Polskiego Związku Żeglarskiego w latach 1926 – 1929 i autora pierwszego polskiego podręcznika żeglarskiego. Pokazana zostanie również bandera Akademickiego Związku Morskiego z 1934 r. oraz elementy metalowej zastawy z Polskiego Klubu Morskiego, które przetrwały II wojnę światową ukryte w… kurniku.

Żeglarstwo śródlądowe

W tej sekcji reprezentowana będzie kolekcja znaków i proporców klubowych. Wśród nich wyjątkową ciekawostką jest proporzec Klubu Miłośników Klasy „Miś”, czyli klasy wymyślonej specjalnie dla jachtów budowanych metodą gospodarczą. Z kolei narracja o żeglarstwie polonijnym zostanie zobrazowana za pomocą wimpli klubowych, pamiątek ze zlotów żeglarskich oraz o historii oceanicznych rejsów Polaków mieszkających na emigracji.

Scenografia, która robi wrażenie

Bogactwo wątków, historii i eksponatów prezentowanych na wystawie zostanie zamknięte w niezwykłej scenerii nawiązującej do morza, spienionych fal i bezkresnego horyzontu. Autorem projektu wystawy jest Trias Avi sp. z o.o.

– Stworzyliśmy spójny i przemyślany projekt, w którym scenografia, wykorzystana kolorystyka, formy przestrzenne oraz identyfikacja wizualna nawiązują bezpośrednio do głównych tematów wystawy, czyli żeglarstwa i żywiołów z nim związanych. Elementy graficzne i kroje pisma przypominają typografię używaną na prawdziwych jachtach, natomiast linie widoczne na ścianach są odwołaniem do linii hipsometrycznych używanych w kartografii. Zlokalizowane w centralnym punkcie wystawy białe, prostopadłościenne formy o zróżnicowanej wysokości to nie tylko ekspozytory, ale również odniesienie do spienionych fal. Pełniąc swoją podstawową funkcję, stają się one jednocześnie integralną częścią scenografii. Zaś umieszczona na nich dynamiczna, częściowo ażurowa konstrukcja w kształcie kadłuba jachtu symbolizuje przygodę żeglarską. Stanowi ona serce wystawy, które łączy historię polskich rejsów z duchem żeglarskiej rywalizacji. Wszystkie te wizualne zabiegi nadają wystawie autentyczności i tworzą niepowtarzalny, marynistyczny klimat – wyjaśnia Mateusz Morski, dyrektor kreatywny zespołu odpowiedzialnego za opracowanie koncepcji i projektu

– Zastosowana estetyka przywodzi na myśl zarówno morskie głębiny, jak i poruszany wiatrem granat nieba. Z kolei otaczające ekspozycję motywy izobat i trasy żeglarskiego rejsu wywołują w widzu wrażenie jakby patrzył na rozległą mapę oceanów. – wyjaśnia Bartłomiej Garba, drugi z kuratorów wystawy. Podkreślenie znaczenia prezentowanych przedmiotów, a także wizualny efekt ruchu jachtów na morskich falach zostanie uzyskany dzięki kreatywnej grze świateł. Tym, co w sposób szczególny skupi uwagę zwiedzających, będzie wspomniana wcześniej aranżacja przestrzeni w centrum wystawy: goście zobaczą tam potężną konstrukcję jachtu, stanowiącą śmiałą koncepcyjnie syntezę oceanicznego żeglarstwa.

Współpraca z Polskim Związkiem Żeglarskim

Wystawa powstaje we współpracy z Polskim Związkiem Żeglarskim, który 11 maja 2024 r. będzie świętować swoje 100-lecie. Organizacja, skupiająca na początku zaledwie cztery kluby (Klub Żeglarski w Chojnicach, Pierwszy Polski Klub Yachtowy w Gdańsku, Sekcja Żeglarska Wojskowego Klubu Wioślarskiego oraz Sekcja Żeglarska AZS Warszawa), na przestrzeni dekad stała się fundamentem polskich zwycięstw na igrzyskach olimpijskich i mistrzostwach świata oraz rejsów Polaków w najodleglejsze zakątki świata. Obok eksponatów ze zbiorów własnych Narodowego Muzeum Morskiego w Gdańsku na wystawie pojawią się zabytki i pamiątki udostępnione przez: Akademicki Klub Morski w Gdańsku, Fundację Klasyczne Jachty, Sopocki Klub Żeglarski, Muzeum Historyczno-Etnograficzne w Chojnicach, VBW sp. z o.o., Jerzego Wąsowicza, Marka Padjasa, Macieja Sodkiewicza, Przemysława Reya, Piotra Myszkę, Przemysława Miarczyńskiego, Monikę Bronicką, Agnieszkę Skrzypulec-Szotę, Jolantę Ogar-Hill i Mateusza Kusznierewicza.

Ekspozycja będzie miała również edycje posterowe: polską oraz anglojęzyczną w Muzeum Polskim w Ameryce (Polish Museum of America) w Chicago. Ta druga prezentować będzie dzieje polskiego żeglarstwa ze szczególnym podkreśleniem osiągnięć polonijnych środowisk żeglarskich.

Zespół kuratorski: Radosław Paternoga i Bartłomiej Garba
Projekt wystawy: Trias Avi sp. z o.o.
Wykonanie: Meteolab sp. z o.o.
Partner wystawy: Polski Związek Żeglarski
Patronat medialny: TVP 3 Gdańsk, Radio Gdańsk, Trojmiasto.pl, WodnaPolska.pl, Żeglarski.info